ਦਿਮਾਗੀ ਦੌਰੇ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਘਟਾਈਏ ?

ਦਿਮਾਗੀ ਦੌਰਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਟ੍ਰੋਕ (Stroke) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਣ ਜਾਂ ਖੂਨ ਦੀ ਨਾੜੀ ਫਟਣ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਹਲਕੇ ਲੱਛਣਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੰਭੀਰ ਅਪੰਗਤਾ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਟ੍ਰੋਕ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਦਿਮਾਗ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦਾ ਭਾਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਭਾਰ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ 2% ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ 20% ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਕਿਸੇ ਧਮਣੀ (ਨਾੜੀ) ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਫਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਖੂਨ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸੈੱਲ (ਟਿਸ਼ੂ) ਮਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਰੀਰਕ ਅਪੰਗਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਜਾਨ ਜਾਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ
ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਲੱਛਣ ਅਚਾਨਕ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

1.ਅਚਾਨਕ ਸੁੰਨ ਹੋਣਾ: ਚਿਹਰੇ, ਬਾਂਹ ਜਾਂ ਲੱਤ ਵਿੱਚ (ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ) ਅਚਾਨਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਂ ਸੁੰਨ ਪਨ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ।
2.ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ: ਸੋਚਣ, ਸਮਝਣ ਜਾਂ ਸਾਫ਼ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਆਉਣੀ।
3.ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ: ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਧੁੰਦਲਾਪਨ ਜਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਣੀ।
4.ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜਨਾ: ਤੁਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ, ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਤਾਲਮੇਲ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣਾ।
5.ਤੀਬਰ ਸਿਰ ਦਰਦ: ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜਾਣੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਤੇਜ਼ ਸਿਰ ਦਰਦ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਆਉਣੀ।

ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਜੋਖਮ ਕਾਰਕ (ਕਾਰਨ)
ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਕ ਹਨ ਜੋ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ:
1.ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ (ਉੱਚ ਰਕਤਚਾਪ)
2.ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
3.ਮੋਟਾਪਾ ਅਤੇ ਖ਼ਰਾਬ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ
4.ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੇਵਨ
5.ਸ਼ੂਗਰ (ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼)
6.ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ (ਕਸਰਤ) ਦੀ ਕਮੀ
7.ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ (ਜੈਨੇਟਿਕ ਕਾਰਨ)

ਸਟ੍ਰੋਕ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ
ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਆਦਤਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਚਾਅ ਦੇ ਯਤਨ ਮੁੱਢਲੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ:
1.ਮਾਂ ਤੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਿਹਤ: ਗਰਭਵਤੀ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਛਾਤੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣਾ।
2.ਸਿਹਤਮੰਦ ਖੁਰਾਕ: ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਨਮਕ ਤੇ ਤਲੇ ਹੋਏ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਟਾਉਣਾ।
3.ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ: ਤੰਬਾਕੂ, ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਸੇਵਨ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਣਾ।
4.ਨਿਯਮਤ ਕਸਰਤ: ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੈਰ, ਯੋਗਾ ਜਾਂ ਕਸਰਤ ਨੂੰ ਰੁਟੀਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣਾ।
5.ਨਿਯਮਤ ਜਾਂਚ: ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਇਲਾਜ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਟ੍ਰੋਕ ਇੱਕ ਜਾਨਲੇਵਾ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹੈ। ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਹੀ ਹਸਪਤਾਲ (ਜਿੱਥੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਾ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਸੀ.ਟੀ. ਸਕੈਨ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ) ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਉੱਨੇ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਮਾਰੂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਫੈਸਲਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਰਹੋ! 

ਡਾਕਟਰ ਮੋਹਨ ਬੇਗੋਵਾਲ