ADHD ਕੀ ਹੈ ? ਲੱਛਣ,ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ

ADHD ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ Attention Deficit Hyperactivity Disorder ਹੈ। ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਸੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ, ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ/ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਵੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ADHD ਕਿਉਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? (ਕਾਰਨ)

ADHD ਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:

1. ਜਿਨੇਟਿਕ (ਵਿਰਾਸਤੀ) ਕਾਰਨ

ਜੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ADHD ਹੈ, ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

2. ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਅਸੰਤੁਲਨ

ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ) ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Dopamine ਵਰਗੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

3. ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਕਾਰਨ

ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧੂਮਰਪਾਨ, ਸ਼ਰਾਬ ਜਾਂ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ

ਗਰਭ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ

4. ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ

ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮ (Premature birth)

ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਘਾਟ

5. ਵਾਤਾਵਰਣੀ ਕਾਰਨ

ਸੀਸਾ (Lead) ਜਾਂ ਹੋਰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ)

ADHD ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ

ADHD ਦੇ ਲੱਛਣ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਿੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:

1. ਧਿਆਨ ਦੀ ਘਾਟ (Inattention)

ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂ ਕੰਮ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾ ਟਿਕਣਾ

ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਭਟਕ ਜਾਣਾ

ਹੁਕਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰ ਪਾਉਣਾ

ਚੀਜ਼ਾਂ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਗੁਆ ਲੈਣਾ

2. ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰਗਰਮੀ (Hyperactivity)

ਬਿਨਾਂ ਲੋੜ ਦੇ ਦੌੜਣਾ-ਭੱਜਣਾ

ਇੱਕ ਥਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਨਾ ਬੈਠ ਸਕਣਾ

ਲਗਾਤਾਰ ਬੋਲਦੇ ਰਹਿਣਾ

ਬੇਚੈਨ ਰਹਿਣਾ

3. ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ (Impulsivity)

ਸੋਚੇ ਬਿਨਾਂ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦੇਣਾ

ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿਚਕਾਰ ਟੋਕਣਾ

ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣਾ

ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲੇ ਕਰ ਲੈਣਾ

ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ

ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ: ਪੜ੍ਹਾਈ, ਸ਼ਰਾਰਤ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ

ਵੱਡਿਆਂ ਵਿੱਚ: ਕੰਮ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਘਾਟ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨਾ ਬਣ ਪਾਉਣਾ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ

ਕਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਜੇ ਲੱਛਣ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿਣ

ਪੜ੍ਹਾਈ, ਕੰਮ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ

ਨੋਟ: ADHD ਕੋਈ “ਆਲਸ” ਜਾਂ “ਸ਼ਰਾਰਤ” ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਮਦਦ ਸੰਭਵ ਹੈ (ਥੈਰਪੀ, ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ, ਦਵਾਈ ਆਦਿ ਨਾਲ)।

ਨਵਦੀਪ ਕੌਰ ਰਜ਼ਾਦਾ