ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਕੀ ਹੈ ? ਲੱਛਣ,ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ

ਅੱਜ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਬਾਹਰੋਂ ਤਾਂ ਹੱਸਦਾ–ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੰਮ ਦਾ ਦਬਾਅ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ, ਆਰਥਿਕ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਉਮੀਦਾਂ ਮਨ ‘ਤੇ ਐਨਾ ਭਾਰ ਪਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਅਤੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਮਾਨਸਿਕ ਬੀਮਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਕੀ ਹੈ ?

ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਿਰਫ਼ “ਉਦਾਸੀ” ਕਹਿ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਇੱਕ ਐਸੀ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਿਰਾਸ਼ਾ, ਉਦਾਸੀ, ਖਾਲੀਪਨ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬੇਮਾਇਨੇ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਿਮਾਗੀ ਰਸਾਇਣਕ ਅਸੰਤੁਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਬੀਮਾਰੀ ਹੈ।

ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਇਸ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਦਾਸੀ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹੇ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਪੱਖ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਏ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੋਚ, ਨੀਂਦ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਖੁਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਪਾਉਂਦਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਲੱਛਣ

ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਦਾਸ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਗੁੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬਿਲਕੁਲ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੀਂਦ ਆਉਣਾ, ਭੁੱਖ ਦਾ ਘਟਣਾ ਜਾਂ ਵਧਣਾ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਥਕਾਵਟ, ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਕੰਮਾ ਸਮਝਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਆਮ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਕੁਝ ਗੰਭੀਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸੰਕੇਤ ਹਨ।

ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਅਕਸਰ ਇਹ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲੇ–ਜੁਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਤਣਾਅ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਲੇਸ਼, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ 'ਚ ਤਣਾਅ, ਨੌਕਰੀ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਮਨ ‘ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਆਪਣੇ ਦੀ ਮੌਤ, ਇਕਾਂਤ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਵੀ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੈਨੇਟਿਕ ਜਾਂ ਹਾਰਮੋਨਲ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਅਕਸਰ ਇਸਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ “ਕਮਜ਼ੋਰ”, “ਆਲਸੀ” ਜਾਂ “ਨਾਟਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ” ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੱਦਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਇੱਕ ਬੀਮਾਰੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ।

ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਇਲਾਜ

ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਜੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਛਾਣ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਮੁੜ ਸਧਾਰਣ ਜੀਵਨ ਜੀਅ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਅਤੇ ਥੈਰੇਪੀ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮੱਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਮੱਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਦਵਾਈ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦਿਮਾਗੀ ਰਸਾਇਣਕ ਸੰਤੁਲਨ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਯੋਗਾ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵੀ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਸਰਤ ਕਰਨਾ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ, ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨਾ ਮਨ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਕੱਢਣਾ ਵੀ ਮਾਨਸਿਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ। ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਪਰ ਇਲਾਜਯੋਗ ਬੀਮਾਰੀ ਹੈ। ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਸ–ਪਾਸ ਕੋਈ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਦਦ ਲੈਣਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹੌਂਸਲੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।