ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸੱਖਣਾ ਨੇਤਾ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੇਵੇਗਾ ਸਹੀ ਅਗਵਾਈ ?

ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਸਾਡੇ ਮਨ 'ਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾ ਆਂ ਜਾਦੇਂ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦੇਖਣ-ਸੁਣਨ 'ਚ ਆਮ ਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਦਾਂ ਹੈ ਪਰ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਿਸਟਮ 'ਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਅਹਿਮ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਅਸੀ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ ਕਲਮਬੱਧ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਅੁਨਸਾਰ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

        ਸੰਖੇਪ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਖਿਆਂ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਅਸੀ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨੇਤਾ ਨਹੀ ਮੰਨ ਸਕਦੇ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਗਵਾਈ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਉਸ ਅਗਵਾਈ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨਾ ਚੰਗੇ ਲੀਡਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਜਾਂ ਗੁਣ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ 'ਚ ਚੰਗੀਆਂ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿਸ਼ੇਸਤਾਵਾਂ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਸਹੀ ਅਗਵਾਈ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।

 1. ਇਮਾਨਦਾਰੀ :- ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ ਗੁਣ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਕੇਵਲ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀ ਬਲਕਿ ਚੰਗੇਂ ਸਮਾਜ,ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਰ ਵਰਗ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਅਹਿਮ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸਤਾਂ ਹੈ । ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਗੁਣ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਰ ਵਰਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਣ 'ਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ ਕਿਹਾ ਜਾਦਾਂ ਕਿ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਵਤਖੌਰੀ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀ ਕਰਦਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਨਹੀ ਮਿਲਿਆ । ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਅਜੇ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਸਮਾਜ 'ਚ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਕਰਕੇ ਵੱਖਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।

2. ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ :- ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਨੇਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਦਾਂ ਜੋ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਵੀਨੀਕਰਣ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਤੋਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਅੱਗੇ ਵੱਧਦਾ ਹੈ।

3. ਸਰਗਰਮ ਸੁਣਨਾ :- ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਣਾਂ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਨੇਤਾ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਧਾਰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ 'ਚ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੁਣਨਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਸਤਿਕਾਰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ।

4. ਸਕਾਰਾਤਮਿਕਤਾ :- ਸਕਾਰਾਤਮਿਕ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨਾ, ਮਾਡਲਿੰਗ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਵਧਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਿਕ ਨੇਤਾ ਆਪਣੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਗੱਲ 'ਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

5. ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ :- ਵਿਅਕਤੀ 'ਚ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਲੀਡਰ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀ ਬਲਕਿ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸਤਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ 'ਚ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅੱਗੇ ਨਹੀ ਵੱਧ ਸਕਦਾ । ਸੱਚੇ ਨੇਤਾਵਾਂ 'ਚ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ 'ਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਸਵੈ-ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਫਰਕ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।

6. ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ :- ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਨੇਤਾ ਵੱਡੇ ਭਲੇ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰੱਖਣਾ ਇੱਕ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਨੇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਨੇਤਾ ਜੋਖਮ ਲੈਣ ਅਤੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ।

7. ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਚਾਰਕ :- ਵਧੀਆ ਸੰਚਾਰ ਚੰਗੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨੇਤਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣਾ ਸੁਨੇਹਾ ਕਿਵੇਂ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਚੰਗੇ ਬੁਲਾਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਠੋਰ ਨਹੀਂ ਹਨ ,ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਚੁਣਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚੰਗੇ ਸੰਚਾਰ ਹੁਨਰ ਹੋਣਾ ਕਿੰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। 

8. ਡੈਲੀਗੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ :- ਡੈਲੀਗੇਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾਂ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਗੁਣ ਹੈ। ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਨੇਤਾ ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਡੈਲੀਗੇਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਭ ਉਠਾਉਂਣਾ ਹੈ। ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਅਤੇ ਟੀਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਡੈਲੀਗੇਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਗਠਨ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜਾਣਨਾਂ ਕਿ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਡੈਲੀਗੇਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ।

 9. ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਹੁਨਰ :- ਚੰਗੇ ਨੇਤਾ ਨਿਰਣਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਗਠਨ, ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ, ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗਾਹਕਾਂ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਮਦਦ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਨੇਤਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰੋਂਗੇ ਜੋ ਅਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇ। ਚੰਗੇ ਨੇਤਾ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾ ਜਾਂ ਤੋੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿੱਟੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕੋਈ ਵੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ, ਉਹ ਅਫਵਾਹਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਪਰ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ੁਦ ਕਿਸੇ ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਸਮੱਸਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਨ ।

10. ਸਮੱਸਿਆਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਨਰ :- ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਜਾਂ ਸੌਂਪਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ । ਕਿਸੇ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਸਹੀ ਕੰਮਕਾਜ ਲਈ ਨੇਤਾਵਾਂ ਕੋਲ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੱਖ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਨਰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਨੇਤਾਵਾਂ 'ਚ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਇਹ ਜਨਮਜਾਤ ਯੋਗਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

11. ਨਿਰਪੱਖ ਰਵੱਈਆਂ :- ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਕੋਲ ਨਿੱਜੀ ਪੱਖਪਾਤ ਹਨ ।ਇਹ ਪੱਖਪਾਤ ਇੱਕ ਕਾਰਕ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੇਤਾ ਉੱਚੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ 'ਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਨੇਤਾ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਰਪੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਚੰਗੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਵਧਣ-ਫੁੱਲਣ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਨੁਚਿਤ ਅਤੇ ਪੱਖਪਾਤੀ ਰਵੱਈਏ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।

12. ਨਿਮਰਤਾ :- ਨਿਮਰਤਾ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨੇਤਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਿਆਨ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੈਂ ਸੱਚ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬ 'ਗੁੱਡ ਟੂ ਗ੍ਰੇਟ' ਵਿੱਚ, ਜਿਮ ਕੋਲਿਨਜ਼ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ਼ ਡੇਟਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਆਗੂ ਆਪਣੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਧਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ 'ਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਨਿਮਰਤਾ ਪਹਿਲਾ ਗੁਣ ਹੈ ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

13. ਸਵੈ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ:- ਚੰਗੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੂਜਿਆਂ 'ਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ 'ਚ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਨੇਤਾ ਸਵੈ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਚੰਗੇ ਹੁਨਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਗੁਣ ਹੈ ਜਿਸ 'ਚ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਢਾਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸਵੈ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਕਾਇਮ ਕਰਦੇ ਹੋ।

14. ਭਾਵਨਾਤਮਿਕ ਬੁੱਧੀ :- ਭਾਵਨਾਤਮਿਕ ਬੁੱਧੀ ਸਾਡੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ, ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ । ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੱਕ ਦੇ। ਉਹ ਸਵੈ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮਾਜਿਕ ਹੁਨਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ 'ਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚੰਗੇ ਨੇਤਾਵਾਂ 'ਚ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਬੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਗੁਣਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

15. ਜਨੂੰਨ :- ਜਨੂੰਨ ਇੱਕ ਆਮ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਗੁਣ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨੇਤਾਵਾਂ 'ਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਟੀਚਿਆਂ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਭਾਵੁਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਣਥੱਕ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਟੀਚਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਵਚਨਬੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ 'ਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

16. ਲਚਕੀਲਾਪਣ :- ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਲੀਡਰ 'ਚ ਲਚਕੀਲਾਪਣ ਹੋਣਾ ਅਤਿ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਣ ਤੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਫੈਸਲਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾਂ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕੇ । ਕਈ ਵਾਰ ਰਾਜਨੀਤੀ 'ਚ ਵੀ ਅਤੇ ਕਈ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸ਼ਥਾਵਾਂ ਨੇਤਾਵਾਂ 'ਚ ਸਖ਼ਤ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਕਈ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਦੀਆਂ ਹਨ । ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲਚਕੀਲੇ ਨੇਤਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਮਾੜੀ ਸਥਿਤੀ 'ਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲਣਾਂ ਹੈ।

17. ਜਵਾਬਦੇਹੀ:- ਇੱਕ ਜਵਾਬਦੇਹ ਨੇਤਾ ਹੋਣਾ ਕੋਈ ਆਸਾਨ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦੇ ਅਤੇ ਦਾਅਵੇ ਅਦੇ ਪੂਰੇ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹੋਣਾ। ਜਵਾਬਦੇਹ ਨੇਤਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਟੀਚੇ ਅਤੇ ਟੀਚੇ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਵਿੱਖ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਮਦਦ ਮੰਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਫੀਡਬੈਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

18. ਤਕਨੀਕੀ-ਸਮਝਦਾਰ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਈ, ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ-ਸਮਝਦਾਰ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਝਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤੀ ਨਾਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਨੇਤਾ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਹੁਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।

19. ਹਮਦਰਦੀ :- ਹਮਦਰਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਗੁਣ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਮਦਰਦੀ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ 'ਚ ਕੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨੂੰ ਸਮਝਣ 'ਚ ਹੈ।ਹਮਦਰਦ ਨੇਤਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੋਚ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਮਦਰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਕਦਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

20. ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ :- ਮਹਾਨ ਨੇਤਾ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੱਲ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਨਿਰਣੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

21, ਫੋਕਸ/ ਉਦਾਰਤਾ/ ਪਹਿਲਕਦਮੀ – ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਲੀਡਰ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਫੋਕਸ ਕਰੇ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵੱਧਣ ਅਤੇ ਆ ਰਹੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਕਰੇ । ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ? ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਗੁਣ ਹਨ ਜੋ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ।

ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਹ 21 ਵਿਸ਼ੇਸਤਾਵਾਂ ਜਾਂ ਨੇਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਜੀਵਨ ਜਾਂਚ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਗੁਣ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਕੁਨੈਟ ਹਨ ਪਰ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਹਰ ਇੱਕ ਗੁਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ।ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਅਗਵਾਈ ਉਸ ਉੱਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉਸ ਦੇਸ਼/ਸੰਸ਼ਥਾ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਉਕਤ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਨੇਤਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

                                               ਲੇਖਕ: ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਘੰਡ ਲਾਈਫ ਕੋਚ