ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਚੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ: ਕੰਗ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਸਲ, ਮੰਡੀ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ
ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਪਰਤੇ ਕੰਗ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ, ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਸਲ, ਸਿਖਲਾਈ, ਮੰਡੀਕਰਨ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
Published by Sirlekh
ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ:
ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਪਰਤ ਕੇ ਗੋਟ ਫਾਰਮਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਗ ਸਾਹਿਬ ਹੁਣ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਚੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਲਈ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਸਲ, ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹੁੰਗਾਰੇ, ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਮੰਡੀਕਰਨ ਦੀਆਂ ਔਕੜਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਗੱਲਾਂ ਦਰਜ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਖ਼ੁਦ ਦੱਸੀਆਂ।
ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਗੋਟ ਫਾਰਮਿੰਗ
ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਨੋਵਾ ਪਰਲ ਫਾਰਮ ਦੇ ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੰਗ ਵਜੋਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਪਰਤੇ ਅਤੇ ਕੰਗ ਗੋਟ ਫਾਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉੱਥੇ ਬੰਦਾ ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਪੁਰਜੇ ਵਾਂਗ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਬਹੁਤਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਮਜਬੂਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਆਦਤ ਕਾਰਨ ਵਿਹਲੇ ਬੈਠਣਾ ਔਖਾ ਸੀ, ਇਸੇ ਲਈ ਗੋਟ ਫਾਰਮ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਇਹ ਕੰਮ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਕੇ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ: ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਸਲ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਗੋਟ ਫਾਰਮਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਗ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਨੋਵਾ ਪਰਲ ਫਾਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੱਸਣ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਸਲ ਨਿਕਲੀ ਹੈ। ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਕੁਝ ਮੋਤੀ ਦਿਖਾਏ, ਜੋ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸਨ: ਚਿੱਟੇ-ਚਾਂਦੀ ਰੰਗੇ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਸੁਨਹਿਰੀ।
"ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪਾਣੀ 'ਚੋਂ ਆਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਨਗੀਆਂ।" — ਕੰਗ ਸਾਹਿਬ
ਗੋਲ ਮੋਤੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੰਝੂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲੇ (ਟੀਅਰ-ਡ੍ਰੌਪ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੋਤੀ ਵੀ ਦਿਖਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਆਕਾਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰੀਗਰ ਨੇ ਨਹੀਂ ਘੜੇ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਪੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ; ਮਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਮੋਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਈ ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੋਤੀ ਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਬਣਨਗੇ। ਕੰਗ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਸੁਣੀਆਂ-ਸੁਣਾਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਖ਼ੁਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਦੇਖੋ ਕਿ ਮੋਤੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਧਿਆਨ ਰਹੇ ਕਿ ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਪੀਆਂ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ
ਕੰਗ ਸਾਹਿਬ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੰਮ ਸਿੱਖ ਕੇ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਡਰ ਉਦੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੰਮ ਦੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਕਈ ਸਿਖਲਾਈਆਂ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੱਖ ਕੇ ਆਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੰਮ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ 18 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿਖਲਾਈ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦਾ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਕੰਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਪਣਾ ਸੈੱਟਅੱਪ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਟੀਮ ਬਣਾ ਕੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਖੇਤੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਲਾਗਤ ਜਾਂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਅੰਕੜਾ ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੈਣੀ ਪਵੇਗੀ।
ਮੰਡੀਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਮੋਤੀ ਲੈ ਕੇ ਕੰਗ ਸਾਹਿਬ ਜੈਪੁਰ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਕੋਲ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਦੋਵਾਂ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕੁਆਲਿਟੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਬਈ ਜਾਂ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿੱਚ ਵੇਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ।
ਪਰ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਅਸਲ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰੋਂ ਵੱਡਾ ਆਰਡਰ ਮਿਲ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵੇਚਣ 'ਤੇ ਭਾਅ ਘੱਟ ਮਿਲਣ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੋਤੀ ਵੇਚਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰੀਗਰ ਬਿਠਾ ਕੇ ਗਹਿਣੇ ਬਣਵਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਕੰਗ ਸੁਨਿਆਰਾ ਵੀ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਗਹਿਣਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਵਿਕਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਮੁੱਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਘਰ ਬੈਠੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮਾਰਕੀਟ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਦਾਅਵੇ ਵੀ ਹਨ: ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਬਾਹਰੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਆਪਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ; ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਊਲਰ ਮੋਤੀ ਜੈਪੁਰ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁੱਚੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਦੁਕਾਨ ਨਹੀਂ। ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਜਿਊਲਰ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉੱਥੇ ਸੁੱਚੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਕੰਮ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਦਾਅਵੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਨ; ਸਿਰਲੇਖ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ:
- ਲੰਮੀ ਉਡੀਕ: ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਸਲ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਆਈ, ਯਾਨੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਤੱਕ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਸਬਰ ਦੀ ਘਾਟ: ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਉੱਭਰੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ ਭਾਲਦੇ ਹਨ; ਕੰਗ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸਬਰ ਘੱਟ ਹੈ।
- ਨਾਂਹ-ਪੱਖੀ ਮਾਹੌਲ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕਈ ਲੋਕ ਨਵਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕ "ਇਹ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ" ਕਹਿ ਕੇ ਰੋਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
- ਸਿਰਫ਼ ਸਿਖਲਾਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ: ਦੋ ਦਿਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਾਲ ਲੱਖਾਂ ਕਮਾਉਣ ਬਾਰੇ ਸ਼ੰਕੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਇਜ਼ ਮੰਨਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿਖਲਾਈ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਲਾਇਸੈਂਸ ਵਾਂਗ ਹੈ: ਲਾਇਸੈਂਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮਾਹਿਰ ਡਰਾਈਵਰ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਅਸਲ ਤਜਰਬਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਿਆਨ ਦਿਓ
ਇਹ ਲੇਖ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਦਾਅਵਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਆਮ ਜਾਂ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਤਕਨੀਕੀ ਕੰਮ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਚੰਗੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਜਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਵਰਗੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਤੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੇਧ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪੈਸਾ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਗਤ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਮੰਡੀ ਦੀ ਖ਼ੁਦ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੋ। ਇਹ ਲੇਖ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕੰਗ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵਾਂ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੱਖਣਾ, ਸਬਰ ਅਤੇ ਮੰਡੀ ਦੀ ਸਮਝ, ਤਿੰਨੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫ਼ਸਲ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਵੇਚਣ ਦਾ ਨਿਕਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਪੂਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੀ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
