ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲਾ: ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਬਾਰੇ ਰੱਖੇ ਵਿਚਾਰ

ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸਿਰਲੇਖ ਨੇ ਮੇਲੇ 'ਚ ਪਹੁੰਚੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪਾਠਕਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਆਪਣੇ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਲਈ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ। ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਪੂਜਾ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ, ਮਾਂ ਬੋਲੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਬਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਰੱਖੀ।

ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਗਦਾ ਮੇਲਾ, ਰੋਜ਼ ਪਹੁੰਚਦੇ ਪਾਠਕ

ਗੱਲਬਾਤ ਮੁਤਾਬਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲਾ ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਮੇਲੇ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਸੀ। ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਦਿਨ ਮੇਲੇ 'ਚ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ ਰੋਜ਼ ਕਿਤਾਬਾਂ ਖ਼ਰੀਦਦੇ ਰਹੇ। ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਇੱਕ ਮੁਟਿਆਰ ਨੇ ਛੇ-ਸੱਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਖ਼ਰੀਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲੋਂ ਨਾਵਲ ਵੱਧ ਪਸੰਦ ਹਨ। ਮੇਲੇ 'ਚ ਰੋਜ਼ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ ਇੱਕ ਪਾਠਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ:

“ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਾਡੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲੇ ਦੇਵਾਂਗੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੈਚੁਰਲ ਖ਼ਰੀਦੇਗੀ।”

ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਨਪਸੰਦ ਲੇਖਕ ਡਾ. ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਲੇ 'ਚ ਆਏ ਸਨ ਪਰ ਉਹ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ੋਨ ਕਰਕੇ ਸਮਾਂ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਪੂਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮੁਤਾਬਕ ਕਪੂਰ ਸਾਹਿਬ ਬੜੀ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ, ਕੁੜਤੇ-ਪਜਾਮੇ ਵਿੱਚ ਝੋਲਾ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਜਿਹੜੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਪੈਣਗੇ ਪੁੱਠੇ ਰਾਹ”। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਸੀ: “ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹੋ, ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੋ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੋ।”

ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ, ਰੀਲਾਂ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਦਤ

ਦੋਸਤ ਦੀ ਸਟਾਲ 'ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਉਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਰੀਦ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸੀ ਕਿ ਪਾਠਕ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਦੀ ਰੁਚੀ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ ਆਏ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਟੋਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਉਲਟ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੇਲੇ ਦਾ ਇਕੱਠ “ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੁੜ ਰਹੇ ਨੇ”। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਾਬ ਵਰਗੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰੀਲ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ਅਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਖ਼ਰੀਦੀਆਂ ਜਾਣ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਐੱਮ.ਏ. ਕਰ ਰਹੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਗਾਇਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਲੋ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਘਰਦਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਉੱਠਦਿਆਂ ਹੀ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਲਾਈਕ ਅਤੇ ਕਮੈਂਟ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਾਂ ਬੋਲੀ, ਗੁਆਚਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਕਲਮ

ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਪੇਂਡੂ ਘਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਰਚਨਾ ‘ਚਾਰ ਰੋਟੀਆਂ’ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਤਰਸਦੀ ਇੱਕ ਬੇਬੇ ਬਾਰੇ, ਵੰਡ ਦੇ ਦਰਦ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਈ। ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਨੇ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਮਾਲਵਈ ਸ਼ਬਦ ਅਲੋਪ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲਿਆਂ 'ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਸਕਣ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਸਨ।

ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਏ ਇੱਕ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਗੋਤ ਦੀ ਥਾਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਚਿੱਠੀ ਗੋਤ ਸਮੇਤ ਲਿਖਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਡਾ. ਕੁਲਦੀਪ ਦੀਪ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਜਾਤਾਂ-ਗੋਤਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ, ਨਾਂ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰਾਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪੜ੍ਹਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਤਾਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਬੰਦਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਵੀ ਦਿਸਿਆ। ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਖ਼ਰੀਦਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਾਇਰੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੈਮਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੁਣਾਉਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਮੁਤਾਬਕ ਅਜਿਹੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਐਕਸਪੋਜ਼ਰ ਘੱਟ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ; ਇੱਕ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ “ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਹੱਡ-ਬੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀ”। ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਹੀ ਵਸਨੀਕ ਉਸ ਗਾਇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਈ ਤਾਂ “ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ ਨਹੀਂ”।

ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਣ ਅਜਿਹੇ ਉਪਰਾਲੇ

ਵੀਡੀਓ ਦੇ ਨਾਂ ਵਿਚਲੀ ਇੱਛਾ, ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਮੇਲਾ ਹਰ ਪਿੰਡ-ਸ਼ਹਿਰ ਲੱਗੇ, ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ ਹੀ ਆਏ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਝਲਕੀ। ਭਾਵੁਕ ਹੁੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਤਿਮਾਹੀ-ਛਿਮਾਹੀ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਦਲਦਲ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਮੇਲੇ ਕਰਵਾਉਣ ਵਰਗੇ ਕੰਮ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ ਕਿ ਉਹ ਕੰਮ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਕਈ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ “ਖੁੰਡਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ”। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨ-ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਅੱਜ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਰਹੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹੀ ਸਾਥ ਹੈ।

ਸਟਾਲ 'ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਮਾਹੌਲ ਖ਼ਰਾਬ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ: “ਪੜ੍ਹਾਂਗੇ ਤਾਂ ਆਪਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਨੌਲੇਜ ਆਊਗੀ ਤੇ ਆਪਾਂ ਗ਼ਲਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਾਂਗੇ।”

ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਣਾ ਵੀ ਸੰਘਰਸ਼

ਵੀਡੀਓ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ:

“ਸਾਡੇ ਲਈ ਤਾਂ, ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਤਾਂ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਣਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ।”

ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਬਣਾਏਗਾ। ਉਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਸੀ ਕਿ ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਚਾਹੇ, ਫ਼ੌਜੀ ਜਾਂ ਅਦਾਕਾਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੇ ਜਾਂ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਚਾਹੇ, ਆਪਣੀ ਲਾਈਨ ਨਾਲ ਇਮਾਨਦਾਰ ਰਹਿਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਦਾਕਾਰਾ ਨੇ ਸ਼ਰਮੀਲੇ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਰਨਾ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਹੈ”।

ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਦਿਖਾਵੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਵੀਡੀਓ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਨੇ ਉਮੀਦ ਜਤਾਈ ਕਿ ਦਸ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਲੋਕ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।